Oefening 4e Regiment Infanterie
Een kolonne infanteristen van het 4e Regiment tijdens een manoeuvre op de heide.
Het 4e Regiment Infanterie (RI) was in de 19e eeuw verspreid over meerdere garnizoensplaatsen gelegerd. Rond de genoemde periode lag een belangrijk deel van het regiment in Leiden, ondergebracht in de toenmalige Leidse stadskazernes rond de: Morspoort, Doelengebied, en oudere infanteriekazernes binnen de singels. Later werd vooral de Morspoortkazerne sterk verbonden met het 4e RI.
Op 3 augustus 1862 organiseerde het 1e bataljon van het 4e Regiment Infanterie een realistische militaire oefening in de stijl van de ‘kleine oorlog’. Dit was een gesimuleerde veldslag die bedoeld was om de troepen voor te bereiden op echte gevechtssituaties.
De start van de oefening
Vroeg in de ochtend, precies om zeven uur, marcheerden twee compagnieën onder leiding van kapitein Raphels vanuit hun basis naar het dorp Rijnsburg. Hun duidelijke opdracht: het dorp innemen, bezetten en stevig verdedigen tegen een veronderstelde vijand. Die vijand zou een uur later, om acht uur, onder commando van majoor Ter Bruggen vanaf dezelfde locatie vertrekken om aan te vallen. Om de partijen duidelijk uit elkaar te houden, droegen de verdedigers politiemutsen, terwijl de aanvallers gekleed gingen in chacots. In het scenario van de oefening speelde kapitein Raphels de rol van commandant van een voorposten-detachement dat expliciet uit Voorhout was afgezonden – Voorhout wordt hier heel duidelijk genoemd als het vertrekpunt van deze troepen. Hij kreeg strikte instructies: zodra Rijnsburg door de vijand zou worden veroverd, moest hij zich terugtrekken over het nieuwe kanaal. Daarna diende hij de brug (die in de simulatie verondersteld werd te bestaan) te vernielen en zich daarachter op te stellen om stand te houden.
Het verloop van het gevecht
De oefening begon met een intens tirailleurgevecht aan de rand van het dorp. Dit was bedoeld om de vijandelijke troepen uit de omheiningen rond Rijnsburg te verdrijven en zo de verdediging te versterken. Nadat dit gelukt was, zette de aanvallende partij een gecoördineerde drieledige aanval op.
• Een eerste colonne werd afgezonden om Rijnsburg aan te vallen vanaf de zijde van Oegstgeest.
• Een tweede colonne rukte frontaal op, recht op het centrum van het dorp af.
• Een derde colonne maakte een slimme omtrekkende beweging: ze ging langs het kanaal vanuit de richting van Katwijk en probeerde zo de vijand in de flank te nemen. Het plan was minutieus berekend: de omtrekkende colonne moest precies tegelijk met de eerste bij de brug aankomen, zodat de verdedigers volledig zouden worden ingesloten en afgesneden van hun hoofdmacht. Helaas pakte de timing niet helemaal gunstig uit voor de aanvallers. De tegenpartij, die deze omtrekking helemaal niet had zien aankomen, bereikte de brug nog net op tijd. Ze staken over voordat de flankaanval kon toeslaan, en ontsnapten zo aan isolatie van hun hoofdcorps.
Ook in de tweede helft van de negentiende eeuw speelde de regio rond Voorhout en Warmond een rol in grotere nationale ontwikkelingen. Zo meldde de Leydsche Courant van 31 augustus 1875 dat de bataljons van het 4e Regiment Infanterie in de vroege ochtend vanuit hun garnizoen [Leiden] waren uitgerukt voor een oorlogsmars langs Oegstgeest, Sassenheim, Piet Gijzenbrug, Voorhout, de Haarlemmer Trekvaart [Leidsevaart] en het Warmonderhek. Rond half één keerden de bataljons terug in het garnizoen.
De lessen en waarde van de oefening
Wat je ook van dit soort oefeningen vindt, één ding staat vast: ze zijn extreem nuttig voor iedereen betrokken bij het regiment. Niet alleen voor de officieren die met een bevel zijn belast, en niet alleen voor de subalterne officieren, maar óók voor de onderofficieren en zelfs de jonge soldaten. Voor de commandanten biedt het een perfecte kans om alles wat ze theoretisch hebben geleerd in de praktijk toe te passen. Voor de lagergeplaatsten geeft het een eerste, concreet begrip van hoe een echte oorlogssituatie eruitziet en aanvoelt – van de spanning van een gevecht tot de cruciale rol van timing en coördinatie.
Bron: Leydsche Courant, 4 augustus 1862
Copyright: EmMaDesign, Voorhout, 2026