Biografie Jacobus Johannes Groenewoud
Leiden 1852 – Leiden 1927
Door AI gegeneerd portret rond 1872.*
Jacobus Johannes Groenewoud – waarschijnlijk Koos genoemd – werd op 5 december 1852 geboren in Leiden als zoon van Willem Lodewijk Groenewoud en Jacoba Maria Licht. Hij werd evangelisch-luthers gedoopt. Als jonge man werd Groenewoud in 1872, op 19-jarige leeftijd, als kwekeling gymnastiekonderwijzer ingeschreven in de militieregisters. Zijn uiterlijke kenmerken werden daarbij officieel vastgelegd: ovale gezichtsvorm, rond voorhoofd, grijze ogen, grote neus, gewone mond, spits kin, blonds haar en wenkbrauwen, met een lengte van 1,735 meter.
Als veertienjarige, rond 1866, begon Groenewoud zijn opleiding bij de Leidse gymnastiekschool van Johan Hendrik Christiaan Martin, een belangrijke leraar gymnastiek en dans. Groenewoud was daarmee al vroeg betrokken bij lichamelijke opvoeding en schermsport. Toen Martin in 1873 overleed, zette diens weduwe Gerarda (Gerritje) de Jager, zelf gymnastiekonderwijzeres, het werk voort. In 1876 trad Groenewoud met haar in het huwelijk, hoewel zij twintig jaar ouder was. Het echtpaar kreeg samen één zoon.
Vanaf 1 oktober 1875 had Groenewoud de danslessen formeel van de weduwe Martin overgenomen. De school breidde het aanbod uit met gymnastiek en schermlessen. Groenewoud werkte voor meerdere instellingen: het Instituut Noorthey van Kramer, het Instituut Schreuders en Poorter in Noordwijk, en het gymnasium in Katwijk aan de Rijn.
In 1878 verhuisde de lesruimte naar Oude Singel 72, nabij de Mare in Leiden. Vier jaar later raakte hij betrokken bij de Leidsche Gymnastiek- & Schermvereeniging Indhra, waar hij in 1884 als directeur optrad. Naast Indhra gaf hij leiding aan de vereniging Sparta, die zich nog datzelfde jaar aansloot bij de Nederlandse Gymnastiek Vereniging (NGV). Zijn kennis van schermen bleef niet onopgemerkt: in 1894 werd hij bij Sparta benoemd tot eerste prévôt (schermmeester).
Groenewoud mengde zich ook actief in het landelijke sportleven. Tijdens de jaarvergadering van 28 december 1896 werd hij gekozen tot commissaris en lid van de Technische Commissie van de bond.
Zijn maatschappelijke positie was gerespecteerd, maar niet zonder tegenslagen: in 1882 solliciteerde hij vergeefs naar de functie van eerste leraar gymnastiek in Leiden – de keuze viel toen op C. Bader. Het laatste spoor van zijn beroepsactiviteit in de kranten is een advertentie uit 1902. Later volgde een faillissement, vastgesteld in september 1913, waarbij de inboedel aan de Schuttersstraat 13 publiek werd verkocht.
Op 30 augustus 1905 verloor hij zijn vrouw Gerritje, die op 72-jarige leeftijd overleed. Zij was tot het einde van haar leven verbonden met het adres Oude Singel 72.
Groenewoud overleed op 7 februari 1927, op 74-jarige leeftijd, ’s ochtends om half negen, aan de Herengracht 35 in Leiden.
Zo verschijnt J.J. Groenewoud in de archieven als een man die decennialang een centrale rol speelde in de Leidse gymnastiek-, dans- en schermcultuur: enthousiast docent, verenigingsman, echtgenoot van zijn leermeesteres en een markante persoonlijkheid uit de vroege ontwikkeling van de georganiseerde sport in Nederland.
Oude Singel met nr 70, 72, 74 vanaf de brug over de singel. Op straat menigte met paard en wagen en een handkar. De foto is van voor de restauratie van de voorgevel en dateert dus van voor 1888.
* Het portret is in 2025 gegenereerd door AI op basis van militiegegevens, leeftijd en sport omstreeks 1872.