Geschiedenis van Leidse gymnastiekverenigingen
Jubileumfoto van het bestuur van Donar in 1930. Achter vlnr: Th. Roest, commissaris, J. van der Graaf, algemeen gecundus, D. Roest, leider, S. Koopmans, leider en H. Lokker. Zittend: Ph. van der Lof, secretaris, J.J. Herwijer, voorzitter en M. Vreeswijk, penningmeester.
Op deze pagina staat een zo volledig mogelijk overzicht van alle gymnastiekverenigingen die ooit in Leiden actief waren. Het onderzoek steunt op digitale kranten en op de archieven en bibliotheekcollecties van Erfgoed Leiden en Omstreken (ELO). Ondanks intensief speurwerk bleken veel verenigingen nauwelijks archief na te hebben gelaten, terwijl andere slechts fragmentarisch zijn overgeleverd.
Begin oktober 2025 zijn 52 Leidse gymnastiekverenigingen in kaart gebracht. Sommige verenigingen bestonden tientallen jaren, andere verdwenen al na een paar maanden. In het overzicht zijn ook kringen en bonden opgenomen, evenals een uitgebreide beeldbank met foto’s, documenten, objecten en gedigitaliseerde jubileumboeken en reglementen.
Kies een tabblad in het menu of gebruik het pijltje naast de tab “Leiden gymnastiek” of de link: Alle gymnastiekverenigingen . Via deze weg komt u bij het overzicht van alle gymnastiekverenigingen, de verenigingsarchieven, de beeldbank en de persoonlijke pagina’s van vrijwilligers. Onderstaand wordt kort toegelicht hoe het onderzoek is uitgevoerd en welke bronnen zijn gebruikt.
Verantwoording
Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van digitale kranten en de archieven en bibliotheek van Erfgoed Leiden en Omstreken (ELO). Van het merendeel van de verenigingen is weinig of geen archiefmateriaal bewaard gebleven; bestaande archieven zijn vaak incompleet en missen de oudste stukken. Het ELO bezit momenteel vier verenigingsarchieven en het archief van de Leidse Turnkring, waardoor krantenonderzoek een belangrijke bron blijft, zij het een onvolledige. Tijdens dit onderzoek doken verschillende tot dusver onbekende verenigingen op. De beeldbank van GV Excelsior (1902–1917) is aangevuld met materiaal van andere gymnastiekverenigingen. Daarnaast zijn o.a. jubileumboeken en reglementen gedigitaliseerd en online te raadplegen.
Oproep aan oud‑bestuurders
Oud‑bestuurders en nabestaanden worden nadrukkelijk uitgenodigd om bewaard gebleven stukken (notulen, foto’s, programma’s, reglementen) onder te brengen bij Erfgoed Leiden en Omstreken of om contact op te nemen met de samensteller van deze website. Zo blijft de geschiedenis van de Leidse gymnastiekverenigingen voor de toekomst behouden.
Voorhout, 2025
Emiel van der Hoeven, Lid van voorheen Excelsior, thans Gymsport Leiden.
🔍 Snelle navigatie Leiden Gymnastiek
📋 Bekijk alle clubs A-Z met oprichtingsjaren
📚 Archiefinventarissen
🏆 Gymsport Leiden
🖼️ Beeldbank 500+ historische foto’s en publicaties