In Memoriam Hans van den Heuvel (1929-2026)
Op 96-jarige leeftijd is op zondag 15 maart 2026 Hans van den Heuvel overleden. Hans was decennialang – en tot op hoge leeftijd – samen met zijn vrouw Lida vrijwilliger bij Erfgoed Leiden, voorheen het Regionaal Archief Leiden. In 1991 eerde het archief het echtpaar Van den Heuvel met het beeldje van Cornelis Joppensz. Voor zijn vele verdiensten werd Hans in 2012 benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau, en Lida tot Lid in dezelfde orde.
Een leven voor het archief
Samen hebben zij miljoenen gegevens digitaal ingevoerd, gecontroleerd en verbeterd. In het depot aan de Boisotkade hadden Hans en Lida hun vaste plek – daar hebben ze naar schatting vijf computers ‘versleten’. Hans vroeg zich geregeld af: “Wat doet het archief eigenlijk met al die door ons ingevoerde gegevens? Volgens mij helemaal niets.” Na herhaaldelijk die vraag te hebben gehoord, werd actie ondernomen: tientallen bestanden werden omgezet naar duidelijke pdf-pagina’s en gepubliceerd op de website van Erfgoed Leiden onder de noemer Bronnenpublicaties Erfgoed Leiden.
Inmiddels zijn diverse bestanden opgenomen in de collectie Personen van Erfgoed Leiden en Omstreken (ELO), waaronder onder meer de Adresboeken, het Crimineel klachtenboek, de Kohieren van Gedwongen leningen 1576 en 1600, de Borgbrieven, Paspoorten, Remonstrantse dopen 1663–1933 en de Transportregisters. In 2026 worden zijn bestanden ook gepubliceerd op de website van Ons Voorgeslacht en toegevoegd aan de database van HoGenDa.
De zorgvuldige vrijwilliger
Hans hechtte aan zorgvuldigheid. Hij vond dat zoveel mogelijk van de originele kaarten moest worden overgenomen: “ Als dat niet gebeurt is dat toch zonde, daar krijgt men later spijt van.” Mijn vaste antwoord luidde dan: “Hans, doe gewoon wat jij noodzakelijk en nuttig vindt.” Regelmatig belde hij met de woorden: “Heb je even? Stoor ik niet? Ik heb een vraagje over Access.” Een uurtje later eindigde het gesprek steevast met: “Doe de groeten aan je vrouw.”
Ook na hun verhuizing van Leiden naar Terneuzen, zo’n tien jaar gelden, bleef het echtpaar actief voor het archief. De tientallen dozen met kaarten werden thuis bezorgd. Na het overlijden van Lida voelde Hans zich erg eenzaam; hij miste haar, maar bleef desondanks nog enige tijd doorgaan met het invoeren van gegevens. De spirit was weg. Zelf zei hij met een glimlach: “Met wat ik hier heb staan moet ik 150 jaar worden – ik krijg dit nooit af.” Toen zicht en concentratie uiteindelijk afnamen, moest hij na zes dozen (van de twintig) tot zijn grote verdriet stoppen met de invoer van de gegevens uit de Dingboeken. Het resultaat: 11859 records met als laatste invoer Andries Gelijkveld. Ook deze gegevens zullen als pdf beschikbaar komen. Steeds vaker zat hij daarna voor het raam, mijmerend over vroeger.
Van zijn hand zijn onder andere de Criminele vonnisboeken van Leiden 1533–1811, de Leidse gezinskaarten 1812–1862 (samen met zijn vrouw Lida van den Heuvel–van Weerlee, 1977/1978) en De onder Warmond gelegen Lenen van het Huis te Warmond (met A.G. van der Steur, 1968).
Hans was vroeger radio-zendamateur. In 1991 ontdekte en beschreef hij in een publicatie van F.A.S. Sterrenburg een kiezelalg (ook wel ‘diatomee’ genoemd). In Tanzania kreeg deze kiezelalg zijn naam: de Pleurosigma curiosa van den Heuvel.
Hans en Lida van den Heuvel laten een indrukwekkend levenswerk na. Voor mij blijft Hans vooral de betrokken, vasthoudende, bescheiden en altijd geïnteresseerde man die bleef vragen, meedenken en doorzetten. Met op de achtergrond zijn Lida. Onze gesprekken – vaak langer dan gepland – en zijn vaste afsluiting “Doe de groeten aan je vrouw” zal ik niet vergeten. Ik ben hem dankbaar dat ik hem heb mogen kennen.
Voorhout, 19 maart 2026
Emiel van der Hoeven
De bestanden van de familie Van den Heuvel zijn te bekijken bij HoGenDa en elders op deze website.